Йæ хæстæджытæ бирæ азты агуырдтой, кæм ныгæд ис, уыцы бынат
82 азы фæстæ Токаты Алиханы бинонтæн хæст фæцис. Йæ хæстæджытæ бирæ азты агуырдтой, кæм ныгæд ис, уыцы бынат. 16-аздзыд лæппу фронтмæ ацыд, йæ ныййарджытæн ницы зæгъгæйæ, афтæмæй. Бирæ рæстæг нымад уыд æбæрæгæй сæфтыл. Ныр йæ хæстæджытæ зонынц, æрыгон Алиханы цард цавæр тохы аскъуыд, æмæ кæм ныгæд ис, уый. Хъæбатыры хъысмæты тыххæй радзурдзæн Хъайтмазты Дзерассæ.
Токаты Людмилæйы къухты 16 урс гвоздикæйы. Уал азы цыд йæ фыды æфсымæр Токаты Алиханыл, фронтмæ куы ацыд, уæд. Йе *ннæ *рвадимæ, сæ хæстæджытæн ницы зæгъгæйæ, араст сты æфсæддон комиссарадмæ, уый фæстæ та Грознайы хæстон училищæмæ. Райста лейтенанты ном. Уый уыд, йæ хæстæджытæн кæй фехъусын кодта, уыцы фæстаг хабар. Сентябры Токаты Алихан фыстæджытæ нал фыста.
Токаты Людмилæ: «2 мæймæ сæ ацæттæ кодтой, æмæ сын афицерты пъагæттæ радтой. 2 мæйы фæстæ сæ кæдæмдæр арвыстой хæстмæ. Кæдæм, уый махуæттæ дæр нæ зыдтой, нæ сын æй загътой. Иу 2-3 фыстæджы ныффыста, æндæр дзы хабæрттæ дæр нæ уыд. Сентябры æрбарвыстой хабар, кæй фесæфт. Уæдæй нырмæ, кæд ныгæд уыд, уый кæй нæ зыдтам, уый тынг зын уыдис».
Кæм ныгæд ис, уый тыххæй бинонтæ æнæнхъæлæджы базыдтой. Алиханы хойы чызг Сохиты Лилия у экскурсовод. Йæ къорды разынд Вячеслав Лялин. Уый æххуыс кæны, Фыдыбæстæйы Стыр хæсты æбæрæгæй чи фесæфт, уыцы салдæтты агурын. Лилия Вячеславмæ фæсидт æххуысмæ.
Алиханы æхсæн полк тох кодта Смоленскы раз операци «Вяземский котел»-ы рæстæг. Вермахты æфсæдтæ Сырх æфсад басастой æмæ ныппырх кодтой Ныгуылæн æмæ Резервон фронтты æфсæдты хай. Уацары бахауд 688 мин советон хæстоны æмæ командæгæнæджы онг. Историкты бæрæггæнæнтæм гæсгæ, цагъд æрцыд 900 мин адæймаджы онг. Се *хсæн – Токаты Алихан дæр.
Сохиты Лилия йæ бинонтимæ абалц кодта хъæу Глинкæмæ. Мемориалон уæлмæрды арæзт æрцыд митинг «Мы помним ваши имена». Семæ аластой Ирыстоны зæххæй армыдзаг, дидинджытæ сæвæрдтой хъæбатыры номимæ мемориалон къæйдуры цур.
Сохиты Лилия: «Чи нæ бакодта уырдæм, уый нын равдыста кæм ныгæд у, уыцы бынат. Нæ хызынтæ кæм æрæппæрстам, уый дæр нал бамбæрстам. Бацыдыстæм, æмæ уыцы дынджыр къул мыггæгтимæ куы федтам, уæд цæстысыг нал урæдтам. Кæд æй нæ зыдтам, уæддæр нæ бинонты хсæн йæ ном æдзухдæр уыд. Нæ мадыфыд куы мард, уæддæр тыхсгæ кодта, æмæ-иу дзырдта, уымæн дæр-иу йæ цырт сæвæрут. Æмæ йын йæ фæнд сæххæст кодтой».
Аби. Афтæ хуыдтой Токаты Алиханы йæ хæстæджытæ. Мад æмæ фыд йæ хъысмæтыл æдзух мæт кодтой. Æнхъæлмæ кастысты хабæрттæм хæсты фæстæ дæр. Уымæ гæсгæ агурджытæ цы хъуыддаг сæххæст кодтой, уымæн аргъ скæнæн нæй.
Токаты Людмилæ: «Тынг стыр æгъдæуттæ йын скодтой, кæм ныгæд ис, уым, æмæ сын стыр бузныг».
Ныр Токаты Алиханы хæстæджытæ зонынц, сæ хистæр кæм ныгæд у, уый дæр. 82 азы фæстæ хъæбатыры бинонтæн хæст фæцис.
