Специалисттæ сыгъдæг кæнынц зæронд хуыдтытæ, полировкæ кæнынц дур, сног кæндзысты бронзæ уæлцъар
Дзæуджыхъæуы Намысы мемориалы реставраци кæнынц скульптурон композици «Æххæстбарджын минæвæрттæ ус-паддзахмæ». Ацы цыртдзæвæн нысан кæны, Ирыстон Уæрæсейы хыгъдмæ куы бацыд, уыцы ахсджиаг историон цау. Егъау цалцæг дзы нæ уыд 2005-æм азæй – куы байгом, уæдæй фæстæмæ. Специалисттæ сыгъдæг кæнынц зæронд хуыдтытæ, полировкæ кæнынц дур, сног кæндзысты бронзæ уæлцъар. Бæлвырддæр радзурдзæн Хъайтмазты Дзерассæ.
Реставрацийы сæйраг къæпхæны агъоммæ цæттæгæнæн куыст райдыдта къуырийы размæ. Специалисттæ сбæрæг кодтой конструкцийы лæмæгъ бынæттæ. Куыд зæгъынц, афтæмæй рæстæг гранитон плитатыл нæ бацауæрста. Хъыгдардбаййафæг дуртæ ног кæндзысты æмæ сæ сфидар кæндзысты. Зæронд элементты ахæм фиксаци баххуыс кæндзæн конструкци фæтыхджындæр кæнын. Скульптурæ йæхæдæг конд у бронзæйæ. Уымæ дæр бæстонæй базилдзысты. Реставраторты хæс у композици йæ райдиан хуызмæ æрыздахын.
Уый бахъахъхъæндзæн цыртдзæвæны элементтæ донæй. Æппæт куыстытæ конд цæуынц къухæй – бирæ лыстæг хæйттæ домынц сæрмагонд ахаст. Ацы куыстытæ сты Намысы мемориалы реставрацийы дыккаг къæпхæн. Скульптурон композици «Æххæстбарджын минæвæрттæ ус-паддзахмæ» сног кæндзысты муниципалон программæ «Культурæйы райрæзт»-мæ гæсгæ. Фæрæзтæ радих кодтой горæты бюджетæй.
Мемориалон комплекс байгом кодтой 2005-æм азы. Уæдæй фæстæмæ дзы егъау цалцæг нæ уыд. Территорийы ис цалдæр цыртдзæвæны. Сæ фылдæр баст сты Фыдыбæстæйы Стыр хæсты ахсджиаг цаутимæ. Æрвылаз ам дидинджытæ сæвæрынц Æнусон арты цур, арæзт фæцæуынц мысæн мадзæлттæ. Уæдæ горæты цæрджытæн æмæ республикæйы уазджытæн дæр, ацы бынат уарзон у. Уæлдай цымыдисаг адæмæн у мемориалмæ бацæуæн къорд «Ус-паддзах æмæ æххæстбарджын минæвæрттæ».
Уæрæсейы хыгъдмæ официалон æгъдауæй Ирыстон бацыд 1774-æм азы. Указ бафыста ус-паддзах – Екатеринæ Дыккæгæм. Спектакль «Хæхты минæвæрттæ», реж. Уалыты Гиви Уæвгæ, ацы хъуыддаг райдыдта зынгæ раздæр. 18-æм æнусы астæу ус-паддзах Елизаветæйы цур. Сæрмагондæй уымæн лæвæрд æрцыдысты æууæнчы гæххæттытæ. Дзæуджыхъæу Уыцы цаутæй скультурон композицийы цы æвдыст ис, уый æвзæрын кæны быцæутæ республикæйы цæрджытæм, куыд кæцы паддзахыл ныхас цæуы, уый дæр. Уæвгæ, историкты ныхæстæм гæсгæ, цыртдзæвæн æвдисы, хицæн эпизод нæ, фæлæ ахсджиаг историон цау, æмтгæй райсгæйæ.
Минæвæртты фæндаг ус-паддзахмæ æвдыст цæуы барельефы – ис сæйраг фембæлды алыварс. Сюжеты бындуры та ис Дзанайты Азанбеджы ныв. Хуыйны «Ирон минæварад Петербурджы». Бирæтæн зындгонд нæу, фæлæ ам дæр ис чысыл рæдыд.
9-æм майы та Намысы мемориалы уазджытæ ногæй фендзысты «Ус-паддзахы æмæ æххæстбарджын минæвæртты» ноггонд хуызы. Кæд республикæйы дæргъвæтин рæстæг къæвдатæ уыд, уæддæр уый куыстыты æмгъуыдыл нæ фæзындзæн, зæгъынц реставратортæ. Зæрдæ æвæрынц, алцыдæр афоныл кæй сæххæст кæндзысты, уымæй.
