Ацы аз 90 азы сæххæст уыдаид Хъыргъуты Георгийы фырт Сократыл – Дыгургомы, стæй æнæхъæн Цæгат Ирыстоны дæр нымад æмæ кадджындæр лæгтæй сæ иуыл.
Хъыргъуты Георгийы фырт Сократ фыццаджыдæр зындгонд у куыд номдзыд ахуыргæнæг.
Ирон адæмы удварны культурæ хъæздыг æмæ бирæвæрсыг у. Æртæ эпосы- æрмæст уыдон дæр æнæхъæн дун-дуне сты, адæймаджы дунеæмбарынады алы къуыммæ дæр æххæсынц. Эпосимæ æнгом баст у динон уырнындзинад дæр.
Сабанты Тамерлан, УФ сгуыхт артист, Къостайы номыл премийы лауреат.
Хурхæтæны мæйы 17-æм бон. Цъæйы ком. Рекомы Уастырджыйы бæрæгбон. Æнæхъæн Ирыстонæй ацы бон ардæм цы адæм æрбацæуы, уыдон нымæц азæй – азмæ кæны фылдæр.
Дзæуджыхъæуы Ирон аргъуан æмæ Колыты Аксо. Ирыстоны культурæйы дыууæ рæбинаг цæджындзы. Кæрæдзийыл тынг æнгом баст. Бæрæг у – Дзæуджыхъæуы рагондæр аргъуан арæзт æрцыд 1814-æм азы æмæ уыдис хъæдæй конд.
Ирыстоны Дзуæртты лæггадгæнджыты æмæ Кувæг Лæгты 1-аг съезд, зæгъгæ, афтæ рахуыдта, æхсæнадон организаци «Иудзинад» Хетæджы кувæндоны бынмæ Кувæг лæгты цы æмбырдмæ æрбахуыдта,(цы Кувæг лæгты æрбамбырд кодта), уый.
Мæнг, хæдахуыр, кæнæ ма адæмон зонад дæр. Зонындзинæдтыл, фæлтæрддзинадыл, профессионалон иртасæн куыстыл чи нæ бындуриуæг кæнынц, ахæм хъуыдытæ, ныхæстæ æмæ хатдзæгтæ. Æвæццæгæн, нæ царды ахæм къабаз нæй, мæнг зонад йæ уидæгтæ кæм нæ ауагъта – кæм арфдæр, кæм уæлæнгайдæр.
